Hoe nemen we de regie over onze eigen data in handen?

Datavisualisatie is hip en happening. Deze workshop zat dan ook binnen enkele dagen volgeboekt, en een 16-tal enthousiaste deelnemers verzamelde zich op zaterdagmiddag in ons OG183-pand aan de Oudegracht. We begonnen met een korte voorstelronde, want waarom zijn we hier? Waarom spreekt het data-zelfportret tot de verbeelding? Het blijkt een uiteenlopend gezelschap: studenten in media en communicatie, kunstenaars, filmmakers, programmeurs, journalisten en datavisualizers. "Ik ben hier om de confrontatie met mezelf aan te gaan; welke data is er over mij te vinden en welk beeld ontstaat er zo voor de buitenwereld?" Een ander: "Ik ben voornamelijk geïnteresseerd in de mogelijkheden om deze technieken toe te passen in het werkveld." Ook vanuit het onderwijs is er interesse, want "onderwijs draait per definitie om het inzichtelijk maken van eigen doen en denken. Een data-zelfportret kan hier aan bijdragen."

Tijdens de voorstelronde bleek iemand geïinteresseerd naar de mogelijkheden om een automatisch dagboek bij te houden. Kan dit met data die er voor (/over) ons wordt verzameld? Een mooie brug naar David Mulder: hij hield namelijk een soortgelijk dagboek bij, door alles te turven dat hij dagelijks doet.

David Mulder ziet hoe er in sociale media heel persoonlijke, kleine zaken worden gedeeld. Hoe nietszeggend deze uitingen ook kunnen zijn, ze zijn deel van de manier waarop we onszelf profileren. "Ik probeer door de onberispelijkheid van getallen de contouren van een echt mensenleven te ontdekken." Met Turf - The Project heeft David een jaar lang alles uit zijn dagelijks leven geturfd, van x kopjes koffie tot aan wc-bezoek. Hiermee maakt hij duidelijk dat onze identiteit zich online manifesteert in alle informatie die we opzettelijk achterlaten. Na een tijdperk waarin geld het voornaamste middel van goedkeuring was, is dit sociaal kapitaal van friends, likes, mayor badges en recommendations nu een belangrijk —en soms zelfs verhandelbaar— middel van status. "Ik probeer mensen zichzelf een vraag te laten stellen: wat deel ik en welk beeld vorm ik daarmee?"

Hoe brengen we onszelf in kaart? We behandelden een scala aan beschikbare tools om mee te werken. Allereerst toonde Joost Plattel zijn werk omtrent de OV-chipkaart. "Om een reisabonnement te kiezen, is het noodzakelijk om inzicht in je eigen reisgedrag te hebben." Met een zelfgebouwde app visualiseert hij de export-data van de OV-chipkaart. Het is begin, maar volgens Joost zou er een goede API voor het systeem moeten komen, zodat ontwikkelaars meer handige tools kunnen bouwen om de opgeslagen data een praktisch doel te geven. Heinze en Machiel presenteerden vervolgens diverse tools waarmee we onze data uit sociale netwerken kunnen exporteren. Met Thinkup is het bijvoorbeeld mogelijk om jouw eigen activiteit op Twitter, Facebook en Linkedin te analyseren. Naast diepere analyses is het ook mogelijk om de dataset te visualiseren. Zoals we reeds zagen, kan een visualisatie een heel andere kijk op dezelfde dataset geven.

Think Upp App ('Understand your social networks') 

Give Me My Data ('Reclaim and reuse your Facebook data')

Free Your Data ('You have an exit strategy')

Digital Methods Initiative ('Reworking method for Internet research')

Google Refine ('Clean up messy data')

Is het beeld dat we krijgen slechts een afspiegeling van onszelf? Of een gestuurd product van wie we graag willen zijn? Documentaires als De BV IK (VPRO) en Alles dat we wilden (Holland Doc) gaven al eerder een zorgwekkend beeld van de druk om onszelf online te moeten profileren. Een zin die me specifiek is bijgebleven: "Dit is wie ik ben, maar kijk alsjeblieft niet achter de schermen, want 'ik ben het nog niet'." Schrijven we fictie? Of leven we wellicht zelfs fictie? Een data-zelfportret maakt ons bewust van het verhaal dat we vertellen.

Zoals Machiel liet zien, ontstaan er tevens interessante vragen als we datasets als 'nalatenschap' zien. Data van ons leidt een eigen leven. Dusdanig eigen, dat het kan blijven bestaan als je zelf overlijdt. Is er bijvoorbeeld een data-donor-codicil nodig, waarin we vastleggen of we digitaal willen voortleven? Een tweede kwestie ligt in het spanningsveld tussen openbaarheid van data en privacy-gevoeligheid. Het is altijd de vraag wie er uiteindelijk toegang heeft tot de informatie die we delen. "Dit is nog een enorm grijs gebied, maar in dat experimentele karakter gebeuren ook de leuke dingen, zowel de successen als het falen."

Onder bezielende leiding van Heinze en Machiel gingen onze deelnemers aan de slag. Al snel verschenen de eerste tagclouds en visualisaties van Facebook-activiteit op het scherm. Het bleek verrassend eenvoudig om hier persoonlijke thema's in te herkennen. "Ik krijg wel een beeld van je.", merkte iemand op, na een blik op andermans tagcloud. We presenteerden de visualisaties door ze met een beamer in een grote fotolijst te projecteren. "Kan iemand raden wat mijn beroep is?", vroeg iemand op basis van zijn visualisatie. We kwamen aardig in de buurt. We zagen ook verschillen in toon: waar de een juist veel positieve woorden gebruikt (leuk/gezellig/lief), ziet de ander "Dat ik best veel scheld."

Wat misten we op dit moment? "Het zou mooi zijn om meer relaties te leggen tussen eigen data en andere datasets. Dat plaatst het in context." De bestaande tools geven ook nog geen fantastische visualisaties. Een mooie collage vereist al snel een handmatige Photoshop-bewerking. Daarnaast blijkt een middag nog erg kort om tot uitgebreide visualisaties te komen. Maar een veelbelovend begin is gemaakt.